Wat is ioniserende straling?
Ioniserende straling is straling met een hoge energie. Afhankelijk van de hoeveelheid energie kunnen die stralen door het lichaam heen dringen, of juist in het lichaam worden tegengehouden. Van dat principe maken we gebruik.
Een veelgebruikte vorm van ioniserende straling is röntgenstraling. Dat is een soort straling vergelijkbaar met licht maar met een hogere energie. Dankzij die energie kan de straling door het lichaam heen dringen. Met speciale toestellen, zoals röntgenapparaten en CT-scanners, kunnen we zo de binnenkant van je lichaam zichtbaar te maken. Denk daarbij aan organen, botten en andere structuren. De beelden helpen artsen om sneller en nauwkeuriger te zien wat er aan de hand is, bijvoorbeeld bij een botbreuk of ziekte. Zo kunnen we problemen beter opsporen en, indien nodig, behandelen.
Naast röntgenstraling kunnen ook andere vormen van ioniserende straling worden gebruikt, ook wel deeltjesstraling genoemd. Een voorbeeld daarvan is gammastraling, die regelmatig wordt toegepast binnen de Nucleaire geneeskunde om het lichaam in beeld te brengen. Binnen de Radiotherapie wordt, naast röntgenstraling, ook gebruikgemaakt van andere vormen van ioniserende straling zoals elektronen of protonen. Daarbij worden heel gericht bepaalde zones van het lichaam bestraald met hoge energie, om zo kankercellen te vernietigen terwijl het omliggende weefsel zoveel mogelijk gespaard blijft.
Wat zijn de risico’s van ioniserende straling?
De ioniserende straling die we gebruiken tijdens medische onderzoeken geeft een kleine hoeveelheid energie af aan het lichaam. Die energie kan heel lokaal kleine verstoringen veroorzaken in lichaamscellen. Dat klinkt misschien verontrustend, maar ons lichaam is daarop voorzien: het herstelt voortdurend allerlei kleine beschadigingen, die veroorzaakt worden door bijvoorbeeld voeding, zonlicht of luchtvervuiling. De kans dat straling bij medische beeldvorming schadelijke effecten veroorzaakt, is dan ook heel klein. Toch nemen we altijd de nodige voorzorgsmaatregelen. Je krijgt nooit meer straling dan strikt nodig is voor een juiste diagnose.
Omdat elk beetje straling telt, blijven we voorzichtig. Zeker bij onderzoeken met een hogere dosis of bij herhaalde beeldvorming waken we er extra over dat het nut van het onderzoek duidelijk opweegt tegen de mogelijke risico’s.
Hoewel de kans op nadelige effecten bij medische beeldvorming heel klein is, spelen de volgende factoren mee:
- Hoe groter de ontvangen stralingsdosis, hoe groter het risico op nadelige effecten. Bovendien is de kans op nadelige effecten door ioniserende straling cumulatief. Dat wil zeggen dat het risico op nadelige effecten groter wordt naarmate je meer bestraald wordt. Onnodige herhaling van onderzoeken moet dan ook vermeden worden.
- Je gevoeligheid voor ioniserende straling is afhankelijk van je leeftijd. Hoe jonger, hoe gevoeliger. Zwangeren en kinderen vormen daarom een kwetsbare groep.
Lees meer over ioniserende straling en zwangerschap
Lees meer over ioniserende straling bij kinderen
Is het gebruik van ioniserende straling veilig?
Als we een onderzoek met ioniserende straling uitvoeren, doen we dat op een zo optimaal mogelijke manier. We gebruiken een zo laag mogelijke stralingsdosis en nemen de nodige beschermende maatregelen. Zo kan het onderzoek met ioniserende straling veilig verlopen en beperken we de mogelijke nadelen tot een minimum.
Hoe hoog is de stralingsdosis?
De stralingsdosis is afhankelijk van het type onderzoek. De meeste röntgenonderzoeken geven een lage stralingsdosis.
| RX abdomen (buik) | ∆ |
| RX mammografie | ∆ |
| RX skelet | ∆ |
| RX thorax (borstkas) | ∆ |
| Botscan | ∆∆ |
| CT hersenen | ∆∆ |
| CT thorax (borstkas) | ∆∆ |
| PET-scan | ∆∆ |
| CT abdomen (buik) | ∆∆∆ |
| CT lumbale wervelzuil | ∆∆∆ |
Iedereen wordt voortdurend blootgesteld aan natuurlijke straling uit de omgeving. Zo komt er onder meer straling uit de ruimte of de bodem van de aarde. De dosis die je oploopt bij een röntgenfoto van de borstkas (RX thorax) is ongeveer gelijk aan de hoeveelheid straling op 15 dagen tijd op aarde.
Hoe beperkt ZAS het stralingsrisico?
- De stralingsdosis die onze artsen gebruiken, is heel beperkt.
- De gebruikte dosissen en de toestellen worden streng gecontroleerd en opgevolgd.
- De aanvragende arts vraagt alleen onderzoeken aan waarbij de bekomen informatie een meerwaarde biedt voor de verdere behandeling.
- De arts die het onderzoek uitvoert waakt erover, samen met de aanvragende arts, dat de voordelen van het onderzoek ruim opwegen tegen de mogelijke risico’s.
- ZAS gebruikt de meest recente apparatuur op de markt, die met een minimum aan straling kwalitatief hoogwaardige foto’s maakt.
- De technologen en radiologisch verpleegkundigen van ZAS volgden de nodige wettelijk verplichte vorming om een correcte stralingshygiëne toe te passen.
- Bij Interventionele radiologie kan je mogelijk meer stralingsdosis ontvangen. Gezien ook je huid gevoelig is voor straling, kan die gemakkelijker beschadigd geraken ter hoogte van de bestraalde regio. Als dat voorvalt, zal de arts je informeren over verdere verzorging.
Wat als ik (mogelijk) zwanger ben?
- Het ongeboren kind is heel gevoelig voor de gevolgen van straling. Gelieve ons daarom, vóór de start van het onderzoek, te melden of je al dan niet zwanger bent of kan zijn.
- Bij (mogelijke) zwangerschap zal de arts die het onderzoek uitvoert, in overleg met je behandelend arts, beslissen of het onderzoek al dan niet kan doorgaan. Ze houden daarbij onder andere rekening met de lichaamsregio die onderzocht wordt.
- Niet-dringende onderzoeken kunnen eventueel uitgesteld worden.
- Voor dringende onderzoeken nemen we bijkomende voorzorgsmaatregelen.
Mag mijn begeleider/partner/familielid mee in de onderzoeksruimte?
- Bij voorkeur gaat er niemand mee in de onderzoeksruimte om onnodige blootstelling aan straling te vermijden.
- Als je aanwezigheid tijdens het onderzoek een meerwaarde biedt, mag je mits overleg de patiënt begeleiden. De beeldvormer zal je richtlijnen geven over hoe je je tijdens het onderzoek kan beschermen. Ondanks de bescherming zal je nog altijd een kleine dosis straling ontvangen.
- Je aanwezigheid is je eigen keuze.
Is de dosis van ioniserende straling gelimiteerd?
Neen, er staat geen absolute limiet op het aantal beeldvormingsonderzoeken dat je mag ondergaan. Wel geldt dat voor elk onderzoek zorgvuldig moet worden afgewogen dat de voordelen van de beelden groter zijn dan de mogelijke risico’s van de straling.
De artsen die het onderzoek uitvoeren volgen strikte richtlijnen om onnodige blootstelling te vermijden en kiezen waar mogelijk voor alternatieve beeldvormingstechnieken.
Je hebt het recht om te weten waarom een arts een bepaald onderzoek wil laten uitvoeren. Aarzel niet om uitleg te vragen bij de arts die het onderzoek voorschrijft.
Ben ik radioactief na een CT-scan, mammografie of RX?
Neen. Bij die onderzoeken gebruiken we röntgenstraling die uit het toestel komt en alleen op het moment van het onderzoek aanwezig is. Er blijft geen straling achter in je lichaam. Je bent dus niet radioactief en hoeft geen contact met anderen te vermijden.
Dit in tegenstelling tot sommige onderzoeken bij Nucleaire geneeskunde waarbij je radioactieve stoffen krijgt toegediend die tijdelijk in je lichaam aanwezig blijven. In zo’n geval kan het zijn dat we je vragen om gedurende een dag nauw contact met bijvoorbeeld jonge kinderen of zwangere vrouwen te vermijden.
Andere vragen?
Spreek dan een van onze medewerkers aan.